20 Tem­muz 1974 Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı: Türk Mil­le­ti­nin Ga­ran­ti Hu­ku­kun­dan Doğan Meşru Mü­da­ha­le­si

Özet
20 Tem­muz 1974 ta­ri­hin­de ger­çek­leş­ti­ri­len Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı, Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti'nin ulus­la­ra­ra­sı hu­kuk­tan doğan ga­ran­tör­lük hak­kı­nı kul­la­na­rak Kıb­rıs Türk hal­kı­nın can gü­ven­li­ği­ni ve var­lı­ğı­nı ko­ru­mak ama­cıy­la icra et­ti­ği ta­ri­hî bir as­ke­rî mü­da­ha­le­dir. Ha­re­kât, yal­nız­ca as­ke­rî bir ba­şa­rı değil; aynı za­man­da Türk mil­le­ti­nin tarih bo­yun­ca maz­lum soy­daş­la­rı­nı ko­ru­ma ira­de­si­nin somut bir te­za­hü­rü ola­rak de­ğer­len­di­ril­me­li­dir. Bu ça­lış­ma, Kıb­rıs me­se­le­si­nin ta­rih­sel ge­li­şi­mi­ni, ha­re­kâ­tın se­bep­le­ri­ni, ic­ra­sı­nı ve so­nuç­la­rı­nı kro­no­lo­jik bir çer­çe­ve­de ele al­mak­ta­dır.

Giriş
Kıb­rıs, Ak­de­niz'in do­ğu­sun­da st­ra­te­jik ko­nu­mu ne­de­niy­le tarih bo­yun­ca büyük dev­let­le­rin mü­ca­de­le alanı ol­muş­tur. Ada, 1571 yı­lın­da Os­man­lı Dev­le­ti ta­ra­fın­dan fet­he­dil­miş ve yak­la­şık üç asır bo­yun­ca Türk hâ­ki­mi­ye­tin­de kal­mış­tır. Os­man­lı ida­re­si sü­re­sin­ce adada Türk ve Rum top­lum­la­rı barış içe­ri­sin­de ya­şa­mış, ancak 19. yüz­yıl­da yük­se­len mil­li­yet­çi­lik akım­la­rı ve özel­lik­le Eno­sis (Kıb­rıs'ın Yu­na­nis­tan'a bağ­lan­ma­sı) ide­ali ada­da­ki den­ge­le­ri boz­muş­tur.[^1]
1878 yı­lın­da ada­nın yö­ne­ti­mi İngil­te­re'ye bı­ra­kıl­mış, 1914 yı­lın­da ise İngil­te­re ta­ra­fın­dan tek ta­raf­lı ilhak edil­miş­tir. Lozan Ant­laş­ma­sı ile Tür­ki­ye bu du­ru­mu hu­ku­ken kabul etmiş olsa da ada­da­ki Türk top­lu­mu­nun var­lı­ğı ve hak­la­rı hiç­bir zaman göz ardı edil­me­miş­tir.[^2]

Kıb­rıs Me­se­le­si­nin De­rin­leş­me­si
1950'li yıl­lar­da Rum­la­rın Eno­sis he­de­fi doğ­rul­tu­sun­da ku­ru­lan EOKA adlı si­lah­lı örgüt, Kıb­rıs Türk­le­ri­ne yö­ne­lik sis­te­ma­tik sal­dı­rı­lar ger­çek­leş­tir­miş­tir. Buna kar­şı­lık Türk top­lu­mu Türk Mu­ka­ve­met Teş­ki­la­tı (TMT) ça­tı­sı al­tın­da meşru mü­da­faa mü­ca­de­le­si ver­miş­tir.[^3]
1960 yı­lın­da Tür­ki­ye, Yu­na­nis­tan ve Bir­le­şik Kral­lık'ın ga­ran­tör­lü­ğün­de Kıb­rıs Cum­hu­ri­ye­ti ku­rul­muş; ancak or­tak­lık dü­ze­ni kısa sü­re­de Rum yö­ne­ti­mi­nin tek ta­raf­lı gi­ri­şim­le­riy­le bo­zul­muş­tur.
21 Ara­lık 1963 ta­ri­hin­de baş­la­yan ve ta­ri­he Kanlı Noel ola­rak geçen sal­dı­rı­lar, Kıb­rıs Türk­le­ri­ne yö­ne­lik ağır kat­li­am­la­rın baş­lan­gı­cı ol­muş­tur. Yüz­ler­ce Türk ha­ya­tı­nı kay­bet­miş, bin­ler­ce kişi göç etmek zo­run­da kal­mış­tır.[^4]

1974 Dar­be­si ve Tür­ki­ye'nin Mü­da­ha­le Ka­ra­rı
15 Tem­muz 1974'te Yu­na­nis­tan'daki as­ke­rî cunta des­tek­li darbe ile Cum­hur­baş­ka­nı Ma­ka­ri­os dev­ril­miş, ye­ri­ne Eno­sis yan­lı­sı Nikos Samp­son ge­ti­ril­miş­tir. Bu ge­liş­me, 1960 Ga­ran­ti Ant­laş­ma­sı'nın açık ih­la­li an­la­mı­na gel­mek­tey­di.
Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti Hü­kû­me­ti, dö­ne­min Baş­ba­ka­nı Bü­lent Ece­vit ile Baş­ba­kan Yar­dım­cı­sı Prof. Dr. Nec­met­tin Er­ba­kan li­der­li­ğin­de dip­lo­ma­tik gi­ri­şim­ler­de bu­lun­muş, sonuç alı­na­ma­yın­ca ga­ran­tör­lük hak­kı­nı kul­la­na­rak as­ke­rî mü­da­ha­le ka­ra­rı ver­miş­tir.[^5]

20 Tem­muz 1974 Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı
20 Tem­muz sa­ba­hı Türk Si­lah­lı Kuv­vet­le­ri "Ayşe ta­ti­le çık­sın" pa­ro­la­sıy­la ha­re­kâ­tı baş­lat­mış­tır.
Türk pa­ra­şüt bir­lik­le­ri Gön­ye­li böl­ge­si­ne iner­ken deniz kuv­vet­le­ri Girne kı­yı­la­rın­dan çı­kar­ma ger­çek­leş­tir­miş­tir. Meh­met­çik ile Kıb­rıs Türk Mü­ca­hit­le­ri omuz omuza mü­ca­de­le ede­rek Türk hal­kı­nın gü­ven­li­ği­ni sağ­la­mış­tır.
14 Ağus­tos'ta baş­la­yan ikin­ci safha so­nun­da ada­nın ku­ze­yin­de gü­ven­li bölge oluş­tu­rul­muş ve Kıb­rıs Türk hal­kı­nın ge­le­ce­ği gü­ven­ce al­tı­na alın­mış­tır.[^6]

Ha­re­kâ­tın So­nuç­la­rı
Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı ile bir­lik­te Kıb­rıs Türk­le­ri ilk kez gü­ven­li bir coğ­raf­ya­da öz­gür­ce ya­şa­ma im­kâ­nı­na ka­vuş­muş­tur.
1975 yı­lın­da Kıb­rıs Türk Fe­de­re Dev­le­ti ku­rul­muş, 15 Kasım 1983 ta­ri­hin­de ise Kuzey Kıb­rıs Türk Cum­hu­ri­ye­ti ilan edil­miş­tir.
KKTC'nin ku­ru­cu Cum­hur­baş­ka­nı Rauf Raif Denk­taş, Kıb­rıs Türk hal­kı­nın ba­ğım­sız­lık mü­ca­de­le­si­nin en önem­li li­der­le­rin­den biri ola­rak ta­rih­te­ki ye­ri­ni al­mış­tır.[^7]

Türk Dün­ya­sı Açı­sın­dan Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı
Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı, yal­nız­ca Kıb­rıs Türk­le­ri­nin değil bütün Türk dün­ya­sı­nın ortak ha­fı­za­sın­da önem­li bir dönüm nok­ta­sı­dır.
Bu ha­re­kât;
* Türk mil­le­ti­nin soy­daş­la­rı­na sahip çıkma ira­de­si­ni,
* Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti'nin ulus­la­ra­ra­sı hukuk çer­çe­ve­sin­de­ki ka­rar­lı­lı­ğı­nı,
* Türk Si­lah­lı Kuv­vet­le­ri'nin cay­dı­rı­cı­lı­ğı­nı,
* "Yurt­ta sulh, ci­han­da sulh" an­la­yı­şıy­la ba­rı­şın te­si­si­ni
gös­te­ren ta­ri­hî bir örnek ol­muş­tur.

Sonuç
20 Tem­muz 1974 Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı, Türk mil­le­ti­nin ta­ri­hî so­rum­lu­luk bi­lin­ciy­le ger­çek­leş­tir­di­ği en önem­li as­ke­rî ve dip­lo­ma­tik gi­ri­şim­ler­den bi­ri­dir. Ha­re­kât sa­ye­sin­de Kıb­rıs Türk halkı öz­gür­lü­ğü­ne ka­vuş­muş, var­lı­ğı­nı gü­ven­ce al­tı­na almış ve bugün Kuzey Kıb­rıs Türk Cum­hu­ri­ye­ti ça­tı­sı al­tın­da ya­şa­mı­nı sür­dür­mek­te­dir.
Bu an­lam­lı yıl dö­nü­mün­de;
Başta dö­ne­min Baş­ba­ka­nı Bü­lent Ece­vit, Baş­ba­kan Yar­dım­cı­sı Prof. Dr. Nec­met­tin Er­ba­kan, Kuzey Kıb­rıs Türk Cum­hu­ri­ye­ti'nin Ku­ru­cu Cum­hur­baş­ka­nı Rauf Raif Denk­taş, Türk Mu­ka­ve­met Teş­ki­la­tı'nın kah­ra­man mü­ca­hit­le­ri ve Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı'nda vatan uğ­ru­na can veren aziz şe­hit­le­ri­miz olmak üzere bütün kah­ra­man­la­rı­mı­zı rah­met, şük­ran ve min­net­le yâd edi­yo­ruz.
Kuzey Kıb­rıs Türk Cum­hu­ri­ye­ti'nin 20 Tem­muz Barış ve Öz­gür­lük Bay­ra­mı kutlu olsun.
Ne Mutlu Türk'üm Di­ye­ne!

Dip­not­lar
[^1]: Fahir Ar­ma­oğ­lu, 20. Yüz­yıl Si­ya­si Ta­ri­hi, Kro­nik Kitap.
[^2]: Stan­ford J. Shaw & Ezel Kural Shaw, His­tory of the Ot­to­man Em­pi­re and Mo­dern Turkey.
[^3]: Sa­ba­hat­tin İsmail, Kıb­rıs Ta­ri­hi.
[^4]: Rauf R. Denk­taş, Ha­tı­ra­lar.
[^5]: Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti Dı­şiş­le­ri Ba­kan­lı­ğı, Kıb­rıs Me­se­le­si.
[^6]: Ge­nel­kur­may Baş­kan­lı­ğı, Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı Resmî Ta­ri­hi.
[^7]: Rauf R. Denk­taş, Ku­ru­luş Yıl­la­rı ve Mü­ca­de­le.

Kay­nak­ça
* Ar­ma­oğ­lu, Fahir. 20. Yüz­yıl Si­ya­si Ta­ri­hi. İstan­bul: Kro­nik Kitap.
* Denk­taş, Rauf R. Ha­tı­ra­lar.
* Ge­nel­kur­may Baş­kan­lı­ğı. Kıb­rıs Barış Ha­re­kâ­tı Resmî Ta­ri­hi.
* İsmail, Sa­ba­hat­tin. Kıb­rıs Ta­ri­hi.
* Shaw, Stan­ford J. ve Shaw, Ezel Kural. His­tory of the Ot­to­man Em­pi­re and Mo­dern Turkey.
* Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti Dı­şiş­le­ri Ba­kan­lı­ğı. Kıb­rıs Me­se­le­si ve Ta­ri­hî Süreç.

Bu ma­ka­le, aka­de­mik bir çer­çe­ve­de ta­rih­sel olay­la­rı ele al­mak­ta olup, 20 Tem­muz'un Kıb­rıs Türk halkı açı­sın­dan ta­şı­dı­ğı ta­ri­hî önemi ve Tür­ki­ye'nin ga­ran­tör­lük ro­lü­nü kro­no­lo­jik bir yak­la­şım­la de­ğer­len­dir­mek­te­dir. Saygı ve rah­met­le anı­lan Bütün şe­hit­le­ri­mi­zin aziz ha­tı­ra­sı önün­de eği­li­yor, Kuzey Kıb­rıs Türk Cum­hu­ri­ye­ti'nin 20 Tem­muz Barış ve Öz­gür­lük Bay­ra­mı'nı en kalbi duy­gu­la­rım­la kut­lu­yo­rum.

Mavi Didim’in de­ğer­li oku­yu­cu­la­rı, tarih sa­de­ce geç­mi­şin ay­na­sı değil, ge­le­ce­ğin pu­su­la­sı­dır. Biz­ler de bu pu­su­la­yı iyi oku­ma­lı, ta­ri­hi­mi­ze, ec­da­dı­mı­za ve on­la­rın bize bı­rak­tı­ğı onur­lu mi­ra­sa sahip çık­ma­lı­yız.
Bir son­ra­ki ya­zı­mız­da bu­luş­mak di­le­ğiy­le...
Ne mutlu Türk’üm di­ye­ne! Son­suz Sevgi ve Say­gı­la­rım­la