AL­MAN­YA’DAKİ TÜRKİYE

Ma­ka­le­me baş­lı­ğı mü­ca­de­le in­sa­nı şair, yazar araş­tır­ma­cı, top­lum ve si­ya­set bi­lim­ci­si Dr. Er­te­kin Özcan’ın an­sik­lo­pe­di ni­te­li­ği ki­ta­bın­dan aldım.
To­ru­num Sinti Roma ve Ho­lo­kost ko­nu­sun­da dok­to­ra ça­lış­ma­sı­nı ha­zır­lı­yor.
Bu kitap her iki ül­ke­de üni­ver­si­te öğ­ren­ci­le­ri­ne kay­nak ola­cak­tır. Tarih, geç­miş­te ka­za­nı­lan de­ğer­le­rin, de­ne­yim­le­rin ge­le­ce­ğe pu­su­la gibi yol gös­ter­me­si­ne yarar. Hem Tür­ki­ye hem Al­man­ya için ka­za­nıl­mış bir ni­met­tir.
Alan ve gön­de­ren ül­ke­ler 1961 yı­lın­dan iti­ba­ren Tür­ki­ye’den Al­man­ya’ya gelen iş­çi­le­re üni­ver­si­te öğ­re­ti­mi için gelen öğ­ren­ci­ler kadar yar­dım et­me­miş­tir. Yal­nız işçi ola­rak gön­de­ril­miş insan ol­duk­la­rı geç an­la­şıl­mış­tır.
İlk ku­ru­lan Türk der­nek­ler vatan has­re­ti gi­de­ri­len lokal gö­re­vi üst­le­ni­yor­du. Hafta son­la­rın­da soh­bet bu­luş­ma­la­rın­da so­run­la­rı­na çare ara­nı­yor, resmî ku­ru­luş­lar­dan gelen mek­tup­la­ra cevap ve­ri­li­yor­du. Fab­ri­ka­lar­da ter­cü­man çok azdı, ica­bın­da öğ­ren­ci­ler Al­man­ca çe­vi­ri­ler­de yar­dım edi­yor­lar­dı.
Bu ki­tap­ta alt­mış yılda her iki ül­ke­de de­ği­şen sos­yal, si­ya­sal, dil­sel, din­sel ve kül­tü­rel alan­da der­nek tü­zük­le­ri­nin de ta­mam­lan­dı­ğı ya­zı­lı­yor.
Türk­çe di­li­nin diğer Av­ru­pa dil­le­riy­le eşit mu­ame­le gör­me­si­ne önem ve­ri­yor, der­nek yö­ne­ti­ci­le­ri Alman bilim ku­ru­luş­la­ra ve po­li­ti­ka­cı­la­ra iki dilde ya­zı­lan ra­por­lar­la adeta da­nış­man­lık ya­pı­yor, alı­na­cak karar, yasa ve ku­ral­lar­da rol alı­yor, yol gös­te­ri­yor­lar­dı.
Ör­güt­len­me ön­cü­sü olan Dr. Er­te­kin Özcan hiç yıl­ma­dan yıl­lar­ca Al­man­ya’daki Türk top­lu­mu­nun hak­la­rı­nı sa­vun­muş­tur. Çok sa­yı­da der­nek ku­ru­cu baş­ka­nı veya yö­ne­ti­min­de görev yap­mış­tır. Bir der­nek­te sü­rek­li kal­ma­mış, mü­ca­de­le ar­ka­daş­la­rı­na gö­re­vi­ni dev­ret­miş, yeni bir der­nek ku­ru­lu­şu­na öncü ol­muş­tur.
Bana, Ber­lin-Span­dau il­çe­sin­de bir köy öğ­ret­me­ni gibi ça­lış­ma, gel ara­mı­za katıl de­miş­ti. Et­kin­lik­le­re de­vam­lı da­ve­ti­ye gön­de­ri­yor ve ma­ka­le­le­rim­de yaz­ma­ya teş­vik edi­yor­du.
Al­man­ya’daki Tür­ki­ye, her iki ül­ke­de ge­li­şen gün­cel ko­nu­lar­da et­kin­lik­ler­le ve ya­zı­lı bil­gi­ler­le top­lu­mu ay­dın­la­tı­yor, Türk top­lu­mu­nun ka­lı­cı Al­man­ya top­lu­mu­nun bir par­ça­sı ol­du­ğu sin­yal­le­ri­ni ve­ri­yor­du.
Dile kolay alt­mış yılın ta­ri­hi­ni bir ki­tap­ta der­le­yip yaz­mak kolay iş de­ğil­dir. Er­te­kin Özcan bu kitap için yıl­lar­ca araş­tı­ra­rak ça­lış­mış, hasta ya­ta­ğın­da ölü­mün­den üç gün önce bi­ti­re­rek Tekin Ya­yı­ne­vi’ne gön­der­me­yi ba­şar­mış­tır, fakat ya­yın­lan­dı­ğı­nı gö­re­me­miş­tir.
Kitap 750 sayfa olup, 16 alt baş­lık bö­lüm­de içe­rik hak­kın­da de­tay­lı bilgi ve­ril­mek­te­dir.
Al­man­ya’daki Tür­ki­ye kö­ken­li top­lu­mun ko­nu­mu/
Al­man­ya’da top­lum, dev­let ya­pı­sı ve si­ya­sal sis­tem/
Tür­ki­ye’deki si­ya­sal ge­liş­me­ler ve Al­man­ya’daki Tür­ki­ye kö­ken­li top­lu­ma et­ki­le­ri/
Ada­let Kal­kın­ma Par­ti­si ve hü­kü­met­le­ri Dö­ne­mi/
Al­man­ya’da Tür­ki­ye kö­ken­li top­lu­mun ve ör­güt­le­ri­nin ge­li­şi­mi/
Göçün 60. Yı­lın­da Tür­ki­ye kö­ken­li top­lu­mun ko­nu­mu ve ör­güt­le­ri/
Sos­yal De­mok­rat ve Sos­ya­list ör­güt­ler/
Al­man­ya’da eşit hak ve uy­gu­la­ma­lar için kent ve eya­let­ler dü­ze­yin­de ku­ru­lan örgüt ve gi­ri­şim­ler/
Eşit hak ve uy­gu­la­ma­lar için Fe­de­ral dü­zey­de ça­lı­şan ör­güt­ler: TGD-Al­man­ya’da Türk Top­lu­mu (Tür­kisc­he Ge­me­in­de in De­utsch­land e.V.)/
Eği­tim, öğ­re­tim ve yük­sek öğ­re­nim ala­nın­da eşit hak ve uy­gu­la­ma­lar için sa­va­şım veren ku­ru­luş­lar/
Tu­tu­cu-Li­be­ral ör­güt­ler, Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti’nin gü­dü­mün­de­ki ör­güt­ler ve iş­ve­ren ör­güt­le­ri/
Sünni İslâm­cı örgüt ve ta­ri­kat­lar, si­ya­sal İslâm­cı Millî Görüş ör­güt­le­ri/
Aşırı Mil­li­yet­çi ve Türk­çü-İslâm­cı Ör­güt­ler MHP yan­lı­sı ve Ül­kü­cü ör­güt­ler/
AABF (Al­man­ya Alevi Bir­lik­le­ri Fe­de­ras­yo­nu-Ale­vi­tisc­he Ge­me­in­de in De­utsch­land e.V./
Al­man­ya’daki Türk Ör­güt­le­ri/
Al­man­ya’da si­ya­sal ya­şa­ma ka­tı­lım ve ge­le­ce­ğe bakış/
Genel so­nuç­lar ve ge­le­ce­ğe bakış/

Her alt bölüm ayrı dok­to­ra ça­lış­ma­sı ola­bi­lir. Si­ya­sal ya­şa­ma ka­tı­lım seç­men ola­rak göç­men­le­re yakın olan Sos­yal De­mok­rat Par­ti­si (SPD) ve Ye­şil­ler Par­ti­si­ni se­çe­rek Türk Top­lu­mu Fe­de­ral Al­man­ya ve Eya­let­ler dü­ze­yin­de hü­kü­met­le­rin ku­rul­ma­sın­da katkı sağ­la­dı­lar.
1987 yı­lın­da Batı Ber­lin’de Al­ter­na­tif Liste’den aday olan Sevim Çe­le­bi Gottsch­lich ilk eya­let mil­let­ve­ki­li se­çil­di. Onu 1989 yı­lın­da Av­ru­pa Par­la­men­to­su (SPD) mil­let­ve­ki­li olan Leyla Onur takip etti. 1994 yı­lın­da Ye­şil­ler’den ikin­ci nesil Cem Öz­de­mir Fe­de­ral Al­man­ya Mec­li­si’nde mil­let­ve­ki­li ola­rak se­çil­di.
Daha son­ra­ki yıl­lar­da göç­men çocuk ve to­run­la­rı­na ka­pı­la­rı­nı açan par­ti­ler­de bu sayı Fe­de­ral Bakan, Müs­te­şar ola­rak se­çi­len­ler oldu. Bil­has­sa mil­let­ve­ki­li se­çi­len­ler yıl­lar iler­le­dik­çe sa­yı­la­rı ço­ğal­dı. Üçün­cü ne­sil­den se­çi­len­ler var.
Hris­ti­yan De­mok­rat Bir­lik’ten (CDU) ise yal­nız Serap Güler mil­let­ve­ki­li se­çil­di, eya­let­ler­de az sa­yı­da se­çi­len mil­let­ve­kil­le­ri­ne aktif po­li­ti­ka­da yer ve­ril­di.
Yazar bu ki­tap­ta der­le­di­ği si­ya­sal, sos­yal, kül­tü­rel et­kin­lik­ler ya­nın­da şiir ak­şam­la­rı dü­zen­le­di. İlkesi olan, söz uçar yazı kalır sö­zü­ne uya­rak ki­tap­çık­lar ya­yın­la­dı, et­kin­lik­ler ya­zıl­dı.
Er­te­kin Özcan 1946 yı­lın­da Er­zin­can Ça­yır­lı il­çe­si­ne bağlı Çay­kent kö­yün­de doğdu. Hay­dar­pa­şa li­se­si­ni 1965 yı­lın­da bi­tir­di. Yük­sek öğ­re­ni­mi 1970 yı­lın­da İstan­bul Üni­ver­si­te­si
Hukuk Fa­kül­te­si’nde ta­mam­la­dı. Bu yılda ilk şiir ki­ta­bı Tü­ke­ni­şin Tür­kü­sü ya­yın­lan­dı. Avu­kat­lık sta­jın­dan sonra avu­kat ola­rak ça­lış­tı. Dok­to­ra yap­mak ama­cıy­la 1973 yı­lın­da Ber­lin’e geldi ve Ber­lin Hür Üni­ver­si­te­si (FU) Hukuk Fa­kül­te­si’ne kay­dol­du.
Çok sa­yı­da der­nek­le­rin ku­ru­lu­şun­da öncü oldu. Ber­lin-Bran­den­burg Türk Ve­li­ler Bir­li­ği’nde bi­lim­sel araş­tır­ma­cı ola­rak görev yaptı. 30 Ağus­tos 2023 yı­lın­da ara­mız­dan ay­rıl­dı. Ya­yın­la­dı­ğı diğer ki­tap­la­rı da ge­lecek ne­sil­le­re ışık tu­ta­cak­tır.
Son yıl­lar­da ta­rih­te ün yap­mış ta­nın­mış sa­nat­çı­la­rın, po­li­ti­ka­cı­la­rın, kral ve im­pa­ra­tor­la­rın kadın eş­le­riy­le il­gi­li ki­tap­lar ya­zı­lı­yor, film­ler çev­ri­li­yor.
Ge­ri­de büyük ve önem­li eser­ler bı­ra­kan­lar eş­le­ri­nin des­tek­le­riy­le ba­şar­mış­lar. Fakat tarih say­fa­la­rın­da ka­dın­la­rın adı ya­zıl­ma­mış­tır.
Dr. Er­te­kin Özcan da mü­ca­de­le­si­ni, eşi Işıl Özcan ve kız­la­rı Süreç ve Gö­nenç des­tek­le­riy­le ba­şar­mış­tır.
Al­man­ya Türk Top­lu­mu (TGD) çatı ör­gü­tü­ne çok sa­yı­da der­nek üye­dir. 2025 yı­lın­da ku­ru­lu­şu­nun 30. Yıl­dö­nü­mü kut­lan­dı. Işıl Özcan’ın Divan ve TGD Yö­ne­tim Ku­ru­lu Üye­le­ri­ne hi­ta­ben yap­tı­ğı ko­nuş­ma­da ar­zu­la­rı­nı dile ge­tir­miş­tir.
Dr. Er­te­kin Özcan’ın onur üye­li­ği baki ol­ma­lı, ken­di­si ya­şa­dı­ğı müd­det­çe daima onur ko­nu­ğu olma, ken­di­sin­den sonra kız­la­rı Gö­nenç ve Süreç’in onur ko­nu­ğu ola­rak yan­la­rın­da ol­ma­la­rı ar­zu­su­nu açık­la­mış­tır. Böy­le­ce TGD’ye ne­sil­den nesle uzun ömür di­le­miş olu­yor. Ör­güt­len­me­nin öne­mi­ni kav­ra­yan tüm bu aktif görev alan in­san­la­ra selâm olsun.
Dok­to­ra te­zi­ni gün­cel­le­ye­rek ve ge­niş­le­te­rek ya­yın­la­dı­ğı bu ki­ta­bı bilim dün­ya­sı­na ka­zan­dır­mış­tır. Aka­de­mik çev­re­ler kay­nak ola­rak kul­la­na­cak­tır.
Işıl Özcan kitap ta­nı­tı­mın­da her iki ül­ke­de çok büyük gay­ret gös­te­ri­yor. Ay­rı­ca ki­ta­bın Al­man­ca’ya çev­ril­me tek­li­fi­ni çok önem­li bu­lu­yo­rum.
TGD’nin şim­di­ki yö­ne­ti­ci­le­rin bu arzu ve öne­ri­le­ri­ni cid­di­ye ala­ca­ğı­na ina­nı­yo­rum. Bu ku­ru­lu­şun ta­nı­tı­mı ayrı bir ma­ka­le ko­nu­su­dur.
İlâve ola­rak Er­te­kin Özcan’ın anı­sı­na, mü­ca­de­le­si­ne bi­lim­sel ola­rak devam edil­me­si için bir vakıf ku­rul­ma­sı­nı öne­ri­yo­rum.
Dr. Er­te­kin Özcan’ın de­tay­lı bi­yog­ra­fi­si­ni, mü­ca­de­le­si­ni kav­ra­mak is­te­yen­le­rin ki­ta­bı en kısa za­man­da te­da­rik ede­rek, me­rak­la­rı­nı gi­der­me­le­ri ar­zum­dur.

Oku­ya­rak kalan!

Kay­nak­lar:
Er­te­kin Özcan, Al­man­ya’daki Tür­ki­ye, Tekin Ya­yı­ne­vi, İstan­bul 2024.
www.​te­kin­ya­yi­ne­vi.​com.​tr
Işıl Özcan’ın 6.12.2025 ta­ri­hin­de TGD’nin (Tür­kisc­he Ge­me­in­de De­utsch­land ) 30.yıl kut­la­ma­sın­da ko­nuş­ma­sı.