"Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak. (UĞUR MUMCU) Bu sözün açılımı olarak ben diyorum ki; bilgi olması gereken gerçeklik, fikir, bilgi ile oluşan kanaattir, yorumdur ve bakış açısıdır. Bilgi, toplumsal zeminde filizlenir. Bilgi, sorun ve fikir birlikteliğine bakalım:
Bilgi: Gerçekliğe dair doğrulanabilir, sınanabilir, paylaşıma açık olan birikimlerdir.
Fikir: Bu zeminin üzerinde yükselen yorum, kanaat, bakış açısından oluşur.
Sorun: Bilgi olmadan fikir üretmek, kanaati temelsiz bir yargıya dönüştürür; bu da hem bireysel hem toplumsal düzeyde yanıltıcı ve tehlikeli olabilir. Yanlış bilgi, toplumda dalgalar halinde yayılır.
Mumcu’nun uyarısı, aslında “fikrin özgürlüğü” ile “fikrin sorumluluğu” arasındaki dengeyi hatırlatıyor. Özgürce düşünebilmek için bilgiye ihtiyaç var; aksi halde fikir, önyargıdan ya da manipülasyondan ibaret kalır. Merdiven altı aktarımlarından fikir oluşumunu beklemek olası değil. “Ağaç yaş iken eğilir(!)” diyerek insanların yaşamlarını felç ettiler. O eğdikleri ağaçlar doğrulamadı ve odun oldu(!)
“Bilgi olması gereken gerçekliktir, fikir ise bilgiyle oluşan kanaattir” ifadesi, düşüncenin etik zincirini kuruyor:
Gerçeklik → Bilgi → Kanaat → Fikir Bu zincir kırıldığında, fikirler slogana, slogansa körlüğe dönüşür.
Bilgi, sadece bireysel kanaati değil, kolektif aklı da besler. Yani bilgiye dayalı fikir, yalnızca kişisel bir görüş değil, toplumsal dönüşümün de yakıtıdır.
Bilgi, fikrin kökü; fikir, bilginin çiçeğidir. Kökü olmayan çiçek solar, çiçeği olmayan kök kurur.
1. Bilgi, gerçekliğin ışığıdır. Gerçeklikten kopmuş bilgi, yanılsamadır; bilgiden kopmuş fikir ise önyargıdır.
2. Fikir, bilginin meyvesidir. Kanaat, ancak bilgiyle yoğrulduğunda anlamlıdır; aksi halde boş bir yankıya dönüşür.
3. Bilgi olmadan fikir, slogan olur. Slogan, düşünceyi değil duyguyu taşır; düşünceyi beslemeyen duygu ise kolayca manipülasyona açıktır.
4. Bilgi bireysel değildir, kolektiftir. Paylaşılan bilgi, ortak aklı doğurur; ortak akıl, toplumsal dönüşümün temelidir.
5. Fikir özgürlüğü, bilgi sorumluluğu ile mümkündür. Özgür düşünce, sorumlulukla birleştiğinde adaletin ve hakikatin yolunu açar.
6. Bilgi ve fikir, birbirini besleyen bir döngüdür. Bilgi fikri doğurur, fikir yeni bilgiye kapı açar. Bu döngü kırıldığında toplum körleşir, kötürüm olur ve emir almaya müsait hale gelir.
7. Öğretmek, bilginin çoğalmasıdır. Bilgi, paylaşıldıkça büyür ve çoğalır; fikir, tartışıldıkça olgunlaşır. Öğretmek hem bireysel hem toplumsal sorumluluktur, yani insan olmanın gereğidir.
8. Hakikat, bilginin ve fikrin ortak zemini olmalıdır. Hakikati aramayan bilgi, kuru bir veri; hakikati aramayan fikir, boş bir iddiadır.
Son Söz (Aforizma): “Bilgi köktür, fikir çiçek. Kökü olmayan çiçek solar; çiçeği olmayan kök kurur.”
Güncellenmiş öneriler:
1. Bilgisiz fikir üretmeyeceksin. Her kanaatin temeli doğrulanabilir bilgi olmalıdır.
2. Bilgiyi çarpıtmayacaksın. Hakikati eğip bükmek, toplumu yanıltmaktır.
3. Bilgiyi paylaşmaktan kaçınmayacaksın. Bilgi saklandıkça değil, paylaşıldıkça değer kazanır.
4. Fikir özgürlüğünü bilgi sorumluluğu ile dengeleyeceksin. Özgür düşünce, ancak sorumlulukla birleştiğinde adalet doğurur.
5. Bilgiyi çıkar için kullanmayacaksın. Bilgi, güç değil; ortak iyilik için bir araçtır.
6. Bilgiyi sorgulamaktan vazgeçmeyeceksin. Sorgulanmayan bilgi dogmaya, sorgulanmayan fikir önyargıya dönüşür.
7. Öğretmeyi kutsal bir görev bileceksin. Bilgi, öğretildikçe çoğalır; fikir, tartışıldıkça olgunlaşır.
8. Bilgi ve fikri hakikatten ayırmayacaksın. Hakikatsiz bilgi kuru veri, hakikatsiz fikir boş iddiadır.
9. Kolektif aklı küçümsemeyeceksin. Bilgi, bireysel değil; paylaşıldığında toplumsal dönüşümün yakıtıdır.
10. Umudu bilginin ve fikrin pusulası kılacaksın. Bilgi ve fikir, karanlıkta yol gösteren ışık olmalıdır.
Bilgi köktür, fikir çiçek; hakikat ise güneş. Güneşsiz kök kurur, çiçek solar.”
Bilgi ve Fikir.
Bilgi, toprağın derin kökü, Fikir, göğe açan çiçeği. Hakikat güneşten doğar, Umudu besler, aklı büyütür.
Bilgisiz fikir, boş yankıdır, Fikirsiz bilgi, kuru veridir. Birlikte olduklarında, Toplumun kalbi ışığa erir. Bilgi özgür bireyi olgunluğa ve saygınlığa eriştirir.
Paylaş bilgi, çoğalsın ses, Sorgula, öğret, tartış, üret. Kolektif akıl, özgür fikir, Adaletin yolunu açar elbet. Bilgi köktür, fikir çiçek; Hakikat güneş, umut gelecek. Bilgiye erişim temel haklardandır. Bireyler için bilgi sorumluluk, ortak akıl ise, olmazsa olmazdır; devletler için ise, geleceği görmesi gerektiği için yükümlülüktür. Bu yükümlülüğünü yasal ve kurumsal güvencelere bağlamalıdır…