Temel sav­lar:
Var­lık­ta yok­luk bir ce­ha­let çık­tı­sı­dır!
Üre­te­me­me, ya­ra­ta­ma­ma, yö­ne­te­me­me, al­gı­la­ya­ma­ma ve tam ola­rak gö­re­me­me ha­li­dir ce­ha­let. Ce­ha­le­tin bir­den fazla kul­var­da ge­liş­ti­ği­ni söy­le­ye­bi­li­riz. Ola­nak­la­rın yet­mez­li­ği ile olu­şan ce­ha­let ve çı­kar­la­rı gü­ven­ce­ye almak için üre­ti­len ce­ha­let! Teh­li­ke­li olan, plan­lan­mış olan ce­ha­let­tir!
Ce­ha­let üre­te­me­me ha­li­dir ki, bunun adı çö­züm­süz­lük­tür ve muh­taç­lı­ğı ka­çı­nıl­maz kılar. Yok­luk, yok­sun­luk ve yet­mez­lik çözüm üre­te­mez.
Ce­ha­let, ola­bi­lir­lik­le­re eriş­me­de mev­cut po­tan­si­ye­lin tam ola­rak kul­la­nıl­ma­ma­sı ha­li­dir. Po­tan­si­ye­lin üre­ti­me ve çö­zü­me yö­ne­til­me­me­si ha­li­dir ce­ha­let! Ce­ha­let yal­nız­ca bil­gi­siz­lik değil, aynı za­man­da üre­tim­den, ya­ra­tım­dan ve çö­züm­den ko­pu­şun adı.
1. Giriş
Ce­ha­let, yal­nız­ca bil­gi­siz­lik değil; üre­te­me­me, ya­ra­ta­ma­ma, yö­ne­te­me­me ve al­gı­la­ya­ma­ma ha­li­dir.
Ce­ha­let, var­lık­ta yok­luk üre­tir: üre­te­me­me, ya­ra­ta­ma­ma, yö­ne­te­me­me, al­gı­la­ya­ma­ma.
Ce­ha­let ge­nel­lik­le iki bi­çim­de ge­li­şir:
Ola­nak­la­rın yet­mez­li­ğin­den doğan ce­ha­let
Çı­kar­la­rı gü­ven­ce­ye almak için üre­ti­len ce­ha­let Plan­lan­mış ce­ha­let, top­lum­sal kör­lü­ğün en teh­li­ke­li bi­çi­mi­dir, ce­ha­let yal­nız­ca bil­gi­siz­lik değil; üre­tim­den, ya­ra­tım­dan ve çö­züm­den ko­puş­tur.İkti­dar güç ve ola­nak­la­rı­nı top­lum ya­ra­rı­na ol­ma­ya­cak bi­çim­de kul­la­na­bi­lir(!)
2. Ce­ha­let ve Korku İliş­ki­si
Ce­ha­let, bi­lin­me­ye­nin kar­şı­sın­da kor­ku­yu bes­ler.
Korku, ce­ha­le­tin doğal so­nu­cu ola­rak or­ta­ya çıkar: bi­lin­me­ye­ni al­gı­la­ya­ma­yan, çözüm üre­te­me­yen birey ve top­lum kor­ku­ya tes­lim olur.
Ce­ha­let, bi­lin­me­ye­ni al­gı­la­ya­ma­yan bi­rey­de korku üre­tir.
Korku, ce­ha­le­ti ye­ni­den üre­tir; böy­le­ce bir kısır döngü olu­şur.
Psi­ko­lo­ji li­te­ra­tü­rü, ce­ha­le­tin bi­lin­me­ye­ni al­gı­la­ya­ma­yan bi­rey­de korku üret­ti­ği­ni gös­te­rir.
Korku, ce­ha­le­ti ye­ni­den üre­tir; böy­le­ce bir döngü olu­şur.
Kurt Ri­ez­ler’in The So­ci­al Psyc­ho­logy of Fear ma­ka­le­si, kor­ku­nun bilgi ve ce­ha­let ara­sın­da­ki ge­ri­lim­den doğ­du­ğu­nu, top­lum­sal bağ­lam­da ise “ko­lek­tif gü­ven­siz­lik” ola­rak iş­le­di­ği­ni vur­gu­lar.
Psi­ko­lo­ji li­te­ra­tü­rü, ce­ha­le­tin bi­lin­me­ye­ni al­gı­la­ya­ma­yan bi­rey­de korku üret­ti­ği­ni gös­te­rir.
Korku, ce­ha­le­ti ye­ni­den üre­tir; böy­le­ce bir döngü olu­şur.
Ter­ror Ma­na­ge­ment The­ory (TMT), ölüm bi­lin­ci­nin bi­rey­ler­de korku ya­rat­tı­ğı­nı ve bu kor­ku­nun kül­tü­rel sis­tem­ler ara­cı­lı­ğıy­la yö­ne­til­di­ği­ni açık­lar (Gre­en­berg, Pyszczyns­ki & So­lo­mon, 1986).
Bu te­ori­ye göre bilgi ve ce­sa­ret, kor­ku­nun en güçlü kar­şıt­la­rı­dır: çünkü ölüm bi­lin­ci­ni an­lam­lan­dı­rır ve bi­re­yi öz­gür­leş­ti­rir. Ya­şa­mı al­gı­la­yan ve kav­ra­yan, ölü­mün ge­rek­li­li­ği­ni de kav­rar. Ol­ma­sı ge­re­ke­ne karşı çık­ma­nın ge­rek­siz­li­ği­ni iç­sel­leş­ti­rir.
3. Top­lum­sal Boyut
Plan­lan­mış ce­ha­let, ik­ti­dar­la­rın en güçlü ara­cı­dır.
Korku, ce­ha­let­le bir­leş­ti­ğin­de top­lum­sal de­ne­tim me­ka­niz­ma­sı­na dö­nü­şür.
“Bil­gi­ye eri­şe­me­yen” değil, “bil­gi­ye eriş­me­si en­gel­le­nen” top­lum­lar korku ile yö­ne­ti­lir.
Bil­gi­ye eri­şi­min en­gel­len­me­si kor­ku­yu bes­ler.
Meh­met Akif’in eleş­ti­ri­le­rin­de ce­ha­let ve tem­bel­lik, dini zih­ni­ye­tin yoz­laş­ma­sıy­la bir­le­şe­rek top­lum­sal ata­le­te yol açar.
Korku, ce­ha­let­le bir­leş­ti­ğin­de top­lum­sal de­ne­tim me­ka­niz­ma­sı­na dö­nü­şür. Bu me­ka­niz­ma “rıza” üret­me ara­cı­na dö­nüş­tü­rü­lür.
Bu durum, bi­rey­le­rin bi­linç­li ola­rak “bilgi ka­çın­ma­sı”na yö­nel­me­siy­le bir­le­şir. Ch­ris­top­her Kam’ın ça­lış­ma­sı, “iradi ce­ha­let” ile “ras­yo­nel bilgi ka­çın­ma­sı” ara­sın­da­ki farkı or­ta­ya koyar.
Top­lum, bil­gi­ye eri­şe­me­di­ğin­de değil, eriş­me­si en­gel­len­di­ğin­de korku ile yö­ne­ti­lir.
4. Fel­se­fi Boyut
Korku, bu kul­la­nıl­ma­yan po­tan­si­ye­lin boş­lu­ğu­nu dol­du­ran duy­gu­dur.
Bilgi, ce­sa­re­tin; ce­ha­let ise kor­ku­nun kay­na­ğı­dır.
Ce­ha­let, po­tan­si­ye­lin kul­la­nıl­ma­ma­sı ha­li­dir; korku bu boş­lu­ğu dol­du­rur.
Korku, en çok ce­sa­ret­ten ve bil­gi­den kor­kar: çünkü bilgi, kör­lü­ğü da­ğı­tır; ce­sa­ret, kor­ku­nun zin­ci­ri­ni kırar.
Ce­ha­let, po­tan­si­ye­lin kul­la­nıl­ma­ma­sı ha­li­dir; korku bu boş­lu­ğu dol­du­rur.
Ox­ford Aca­de­mic’te ya­yım­la­nan bir ça­lış­ma, in­san­la­rın kendi ce­ha­let­le­ri­nin sı­nır­la­rı­nı kav­ra­mak­ta zor­lan­dı­ğı­nı ve bu sı­nı­rın kor­ku­yu bes­le­di­ği­ni gös­te­rir.
Plan­lan­mış ce­ha­let, ik­ti­dar­la­rın en güçlü ara­cı­dır: bil­gi­ye eri­şi­min en­gel­len­me­si kor­ku­yu bes­ler.
Bilgi sos­yo­lo­ji­si (Karl Mann­he­im), ik­ti­dar­la­rın bilgi üre­ti­mi­ni ve da­ğı­tı­mı­nı kont­rol ede­rek top­lum­sal bi­linç üze­rin­de he­ge­mon­ya kur­du­ğu­nu vur­gu­lar.
Bu bağ­lam­da korku, ce­ha­let­le bir­leş­ti­ğin­de top­lum­sal de­ne­tim me­ka­niz­ma­sı­na dö­nü­şür.
Ce­ha­let, po­tan­si­ye­lin kul­la­nıl­ma­ma­sı ha­li­dir; korku bu boş­lu­ğu dol­du­rur.
Bilgi ce­sa­re­tin, ce­ha­let ise kor­ku­nun kay­na­ğı­dır.
Sart­re ve Camus, kor­ku­nun öz­gür­lük­le iliş­ki­si­ni tar­tı­şır: bilgi ve ce­sa­ret, va­ro­luş­sal kor­ku­yu aş­ma­nın tek yo­lu­dur.
Fo­uca­ult, ce­ha­let ve kor­ku­nun ik­ti­dar ta­ra­fın­dan “bi­yo­po­li­tik” bir araç ola­rak kul­la­nıl­dı­ğı­nı gös­te­rir.
5. Çözüm ve Öne­ri­ler
Eği­tim, özgür dü­şün­ce ve eleş­ti­rel akıl, ce­ha­let-kor­ku dön­gü­sü­nü kır­ma­nın tek yo­lu­dur.
Ce­ha­le­tin kör­lü­ğü ancak ko­lek­tif bi­linç­le aşı­la­bi­lir.
Korku, bil­giy­le dö­nüş­tü­rü­le­bi­lir: “Kor­ku­nun pan­ze­hi­ri bil­gi­dir.”
Ko­lek­tif bi­linç, plan­lan­mış ce­ha­le­te karşı en güçlü pan­ze­hir­dir.
Korku, bil­giy­le dö­nüş­tü­rü­le­bi­lir: “Kor­ku­nun pan­ze­hi­ri bil­gi­dir.”
Afo­ris­tik Ka­pa­nış
“Ce­ha­let kör­lü­ğün, korku esa­re­tin adı­dır; bilgi ise gö­zü­mü­zü açan, ce­sa­re­ti­mi­zi bü­yü­ten ışık­tır.”
Korku, ce­ha­le­tin en güçlü besin kay­na­ğı­dır; fakat en çok ce­sa­ret­ten ve bil­gi­den kor­kar. Aka­de­mik li­te­ra­tür, ce­ha­let ve kor­ku­nun bi­rey­le­ri ve top­lum­la­rı nasıl kör­leş­tir­di­ği­ni, ik­ti­dar­la­rın ise plan­lı ce­ha­le­ti bir yö­ne­tim aracı ola­rak kul­lan­dı­ğı­nı or­ta­ya koy­mak­ta­dır. En çok ce­sa­ret­ten ve bil­gi­den kor­kan bu duygu, plan­lan­mış ce­ha­let­le bir­leş­ti­ğin­de ik­ti­dar­la­rın en güçlü aracı ha­li­ne gelir.